لوله داربست
لوله داربستی (Scaffolding Pipe) یکی از مهمترین انواع لولههای فولادی صنعتی درزدار است که بهطور اختصاصی برای ساخت سازههای موقت، داربستهای ساختمانی و پشتیبانی سازهای در پروژههای عمرانی، صنعتی و زیرساختی طراحی و تولید میشود. لوله داربستی، برخلاف لولههای انتقال، هیچ کاربردی در جابجایی سیالات نظیر آب، گاز، نفت یا مواد شیمیایی ندارد و صرفاً بهعنوان یک عضو باربر مکانیکی مورد استفاده قرار میگیرد. از نظر طبقهبندی صنعتی، لوله داربستی در گروه لولههای سازهای فولادی قرار میگیرد و عملکرد آن مبتنی بر تحمل بار، مقاومت فشاری، خمشی و برشی است، نه آببندی یا فشار داخلی.
مشخصات فنی لوله داربستی
| مشخصه فنی | توضیحات |
|---|---|
| نام محصول | لوله داربستی (Scaffolding Pipe) |
| نوع لوله | لوله فولادی صنعتی درزدار |
| روش تولید | جوش مقاومتی الکتریکی (ERW) |
| کاربرد اصلی | سازههای موقت، داربست ساختمانی، قالببندی، تعمیرات و دسترسی در ارتفاع |
| قطر خارجی (OD) | ۴۸.۳ میلیمتر (استاندارد جهانی داربست) |
| نام رایج بازار | لوله داربست نمره ۵ / لوله ۵ |
| ضخامت دیواره (WT) | ۲.۰، ۲.۵، ۳.۰ تا ۳.۲ میلیمتر |
| طبقهبندی ضخامت | سبک (۲ میلیمتر) / متوسط (۲.۵ میلیمتر) / سنگین (۳ میلیمتر به بالا) |
| طول شاخه استاندارد | ۳ متر و ۶ متر (۶ متری پرمصرفترین) |
| وزن شاخه ۶ متری | ۱۴ کیلوگرم (۲ میلیمتر) / ۱۷ کیلوگرم (۲.۵ میلیمتر) / ۲۱ کیلوگرم (۳ میلیمتر) |
| وزن هر متر طول | حدود ۲.۳ تا ۳.۵ کیلوگرم (بسته به ضخامت) |
| جنس فولاد | فولاد کربنی ST37 یا معادل آن |
| نوع پوشش سطحی | سیاه (بدون پوشش) / گالوانیزه گرم |
| مقاومت در برابر خوردگی | متوسط در نوع سیاه / بالا در نوع گالوانیزه |
| استانداردهای بینالمللی | EN39، EN10219، BS1139 |
| استاندارد ملی ایران | ISIRI 1-15443 (طراحی و اجرای داربست) |
| تلرانس انحراف مجاز | حداکثر ۱۵ میلیمتر در طول ۳ متر |
| حداکثر فاصله مجاز پایهها | حدود ۲ متر برای حفظ پایداری سازه |
| قابلیت اتصال | سازگار با انواع بست داربست (پیچدار، چکشی، گردان) |
| قابلیت استفاده مجدد | بالا (در صورت نگهداری و عدم خوردگی) |
| کاربرد انتقال سیال | ندارد (غیراستاندارد و ممنوع) |
جنس و مواد اولیه لوله داربستی
لوله داربستی از فولاد کربنی کمکربن تولید میشود. انتخاب این نوع فولاد کاملاً مهندسیشده است، زیرا لوله داربست باید بهصورت همزمان دارای استحکام مکانیکی کافی، قابلیت جوشکاری بالا، شکلپذیری مناسب و قیمت اقتصادی باشد.
فولاد ST37
بیشتر لولههای داربستی موجود در بازار ایران و جهان از فولاد ST37 یا معادلهای آن ساخته میشوند. این فولاد در دسته فولادهای ساختمانی کمکربن قرار میگیرد. ویژگیهای فنی فولاد ST37:
- درصد کربن پایین (حدود 0.17٪)
- استحکام کششی مناسب برای سازههای موقت
- شکلپذیری بالا و مقاومت خوب در برابر خمش
- قابلیت عالی جوشکاری (مناسب فرآیند ERW)
- رفتار ایمن در برابر شکست ترد
چرا فولاد کمکربن برای لوله داربستی انتخاب میشود؟
لوله داربستی برخلاف لولههای تحت فشار، باید در برابر بارهای استاتیکی و دینامیکی خارجی مقاوم باشد (وزن کارگران، مصالح، تجهیزات، باد، لرزش). فولاد کمکربن در این شرایط مزایای زیر را دارد:
عدم شکنندگی در بارگذاری ناگهانی
قابلیت تغییر شکل قبل از شکست (افزایش ایمنی)
امکان استفاده چندباره بدون افت شدید خواص مکانیکی
کاهش احتمال ترک در ناحیه جوش
به همین دلیل، فولادهای پرکربن یا آلیاژی برای لوله داربستی توصیه نمیشوند.
استانداردهای تولید لوله داربستی (Scaffolding Pipe)
لوله داربستی صنعتی باید مطابق استانداردهای بینالمللی و ملی تولید شود تا ایمنی، دوام و کیفیت سازههای موقت تضمین گردد. استانداردها هم در مواد اولیه، فرآیند تولید، ابعاد و تلرانس، جوشکاری و آزمایشهای کیفیت مشخص میکنند.
| استاندارد | نوع استاندارد | دامنه کاربرد | جزئیات فنی و الزامات | توضیحات کاربردی |
|---|---|---|---|---|
| EN 39 | بینالمللی (اروپا) | لولههای فولادی داربستی و ساختوساز | – قطر خارجی و ضخامت دیواره لوله- تلرانس طول و انحراف- مقاومت کششی و خمشی- کیفیت جوش ERW | مشخصات لوله برای داربستهای ساختمانی و صنعتی در اروپا |
| EN 10219 | بینالمللی (اروپا) | لولههای فولادی توخالی سرد یا گرم نورد شده | – فرآیند تولید لوله (ERW)- تلرانس ابعادی و ضخامت- کنترل جوش و آزمایشهای غیرمخرب | تضمین کیفیت لولههای فولادی صنعتی با جوش مقاومتی |
| BS 1139 | بینالمللی (بریتانیا) | داربست فولادی و لولههای داربستی | – مشخصات ابعاد و ضخامت لوله- الزامات اتصال با بستها- تست بارگذاری و ایمنی | استاندارد کاربردی در پروژههای ساختمانی |
| ISO 3183 | بینالمللی | لولههای فولادی صنعتی | – مشخصات مواد اولیه فولادی- کنترل ابعاد و جوش | برخی تولیدکنندگان برای اطمینان از کیفیت مواد اولیه استفاده میکنند |
| ISIRI 15443 | ملی ایران | طراحی و اجرای داربست فولادی | – انتخاب لوله مناسب با ضخامت و قطر- فاصله مجاز پایهها و تحمل بار- الزامات نصب، مونتاژ و نگهداری | الزام قانونی برای استفاده در پروژههای ساختمانی و صنعتی ایران |
| ISIRI 1234 / 10120 | ملی ایران | لولههای فولادی صنعتی و داربستی | – جزئیات مواد اولیه و ورق فولادی- تلرانس جوش و ابعاد- کنترل کیفیت جوش ERW | تکمیل استاندارد ISIRI 15443 برای تولید لولههای با کیفیت |
| استاندارد پوشش گالوانیزه | بینالمللی / ملی | لوله داربستی گالوانیزه | – ضخامت پوشش روی ≥ 60 میکرون- یکنواختی پوشش و مقاومت در برابر خوردگی | افزایش طول عمر لوله در محیطهای مرطوب و فضای باز |
| استاندارد کنترل تلرانس و انحراف | بینالمللی / ملی | لوله داربستی | – انحراف طولی ≤ 15 میلیمتر در طول ۳ متر- انحراف قطر ≤ ±0.5٪- ضخامت دیواره ±0.2 میلیمتر | تضمین ایمنی و نصب آسان لولهها در داربست |
ویژگیهای عملکردی لوله داربستی (Scaffolding Pipe)
لوله داربستی بهعنوان یکی از اصلیترین اجزای داربستهای صنعتی و ساختمانی، باید دارای ویژگیهای عملکردی مشخص و قابل اطمینان باشد تا ایمنی، استحکام و دوام سازه موقت تضمین شود. ویژگیهای کلیدی این لولهها شامل مقاومت مکانیکی، مقاومت در برابر خوردگی، قابلیت نصب سریع و انعطافپذیری در پروژهها است.
مقاومت مکانیکی
لولههای داربستی از فولاد کربنی کمکربن با کیفیت بالا (ST37 یا معادل آن) ساخته میشوند و به همین دلیل:
تحمل بار بالا: قادر به تحمل بارهای مرده و زنده شامل وزن کارگران، مصالح و تجهیزات ساختمانی هستند.
مقاومت خمشی و برشی: لولههای داربستی میتوانند در برابر فشارهای جانبی، باد، ارتعاش و لرزشهای محیطی مقاومت کنند.
استحکام در شرایط سخت کاری: مناسب پروژههای بلندمرتبه، صنعتی و شرایط محیطی سخت.
انعطافپذیری بالا: فولاد کمکربن، قبل از شکست، قابلیت تغییر شکل ایمن دارد که ریسک آسیب ناگهانی سازه را کاهش میدهد.
مقاومت در برابر خوردگی
لولههای داربستی با توجه به محیط و طول عمر مورد انتظار به دو نوع اصلی تولید میشوند:
| نوع لوله | ویژگی مقاومت خوردگی | کاربرد پیشنهادی |
|---|---|---|
| گالوانیزه (Hot-dip Galvanized) | مقاومت بسیار بالا در برابر زنگزدگی و خوردگی؛ عمر مفید طولانی در فضای باز و محیطهای مرطوب | پروژههای بلندمدت، داربست نما، پروژههای صنعتی و دریایی |
| فولادی ساده (سیاه، بدون پوشش) | مقاومت متوسط؛ آسیبپذیر در محیط مرطوب و بارندگی | پروژههای کوتاهمدت، فضای بسته یا کارهای موقت |
در نتیجه، لوله داربستی به دلیل مقاومت مکانیکی بالا، طول عمر زیاد، مقاومت خوردگی در نوع گالوانیزه و قابلیت نصب سریع و استاندارد، یکی از اجزای حیاتی در پروژههای ساختمانی، صنعتی و زیرساختی محسوب میشود. انتخاب نوع مناسب، ضخامت، جنس و پوشش، تأثیر مستقیم بر ایمنی، هزینه و سرعت اجرای پروژه دارد.